Het KS-patroon (ook kop-en-schouders genoemd) is misschien wel het populairste grafiekpatroon in trading. Het staat in bijna elk boek en alle docenten en leraren vertellen erover.
Maar wij gaan verder en laten naast de basis ook zien:
- De grootste fout bij het verhandelen van het kop-schouderspatroon.
- Hoe je het ideale instappunt vindt.
- Wat je zeker niet moet doen.
Wat het patroon is
Het kop-schouderspatroon is een trendomkeerpatroon. Zie je het bijvoorbeeld in een stijgende markt, dan nemen de verkopers binnenkort het over en begint de koers te dalen.
Zo ziet het kop-schouderspatroon eruit op de grafiek:
Het patroon (in het Engels Head and Shoulders) bestaat uit 3 toppen:
- De middelste top is het hoofd. Dit is het hoogste deel van het patroon.
- De twee toppen aan de zijkanten zijn de schouders. Ze liggen lager dan de middelste top (het hoofd).
Patronen achteraf op de grafiek vinden is heel makkelijk. Maar hoe herken je dit patroon in realtime? Daarover hieronder:
- In een stijgende trend bereikt de koers een nieuwe top en daalt dan, waarbij de linkerschouder ontstaat. Hier zie je duidelijk dat de trend verzwakt. Het dieptepunt van de linkerschouder is het eerste dal van het patroon (1).
- Daarna stijgt de koers door de traagheid opnieuw en zet een nieuwe top neer (het hoofd). Er is nog hoop dat de trend doorzet. Maar zodra de koers terugvalt tot het niveau van het eerste dal, wordt duidelijk dat de «stieren» uitgeput raken. Zo ontstaat het tweede dal (2).
- De kopers hebben nog kracht voor een laatste uithaal, die tot de top van de eerste schouder reikt. Daarna begint de onvermijdelijke daling: een duidelijk signaal van trendomkering.
Het patroon geldt als voltooid, en we kunnen verkopen, zodra de «neklijn» (in het Engels Neckline) wordt doorbroken. De neklijn trek je tussen het eerste dal van het patroon (einde van de linkerschouder en begin van het hoofd) en het tweede dal (einde van het hoofd en begin van de rechterschouder):
Hoe je kop-schouders verhandelt
Nu bekijken we precies de strategie voor dit patroon!
De belangrijkste voorwaarde is dat het patroon wordt voorafgegaan door een stijgende trend. Veel beginners maken de fout dit patroon te zoeken zonder trend. In een zijwaartse markt werkt het patroon niet.
⇒ Het instapsignaal is eenvoudig: we openen een shortpositie (verkoop) wanneer een candle onder de neklijn sluit. Het gaat niet alleen om de doorbraak van de steun, maar juist om het sluiten van de candle. Na de doorbraak wordt de steun (de neklijn) weerstand.
⇒ Het minimale take-profitdoel is gelijk aan de afstand van de top van het hoofd tot de neklijn. Vaak kun je echter veel meer winst pakken. Zie het voorbeeld op de grafiek hierboven.
Daarom kun je bij het bereiken van de take-profit beter een deel van de positie sluiten en de rest met een trailing stop laten lopen of doelen berekenen met Fibonacci.
⇒ Plaats de stop-loss minstens boven de rechterschouder.
Hoe je de kans op succes vergroot
In het kop-schouderspatroon is er een signaal dat erop wijst dat het patroon zeer waarschijnlijk aan de verwachtingen voldoet: wanneer het tweede dal iets hoger ligt dan het eerste. De neklijn loopt dan licht omhoog van links naar rechts.
Ligt de neklijn horizontaal of loopt hij zelfs licht omlaag van links naar rechts, dan is een mislukking waarschijnlijk.
Wat zegt het handelsvolume?
Bij het verhandelen van dit patroon kan het volume ons goed helpen. Enkele kenmerken:
- Bij de vorming van het hoofd moet het volume hoger zijn dan bij de vorming van de linkerschouder.
- Op de top van de rechterschouder moet het volume lager zijn dan bij de andere twee toppen: de linkerschouder en het hoofd.
- Bij de doorbraak van de neklijn moet het volume stijgen.
- Als de koers de neklijn hertest, daalt het volume, en bij het afketsen stijgt het weer.
Welk tijdsframe kies je?
Dit patroon kun je verhandelen op elk tijdsframe vanaf M30. Maar onthoud: hoe hoger het tijdsframe, hoe beter het patroon werkt.
Welk grafiektype gebruik je voor de analyse?
Beginners die meer overzicht willen, kunnen een lijngrafiek gebruiken. Toch raad ik Japanse candlesticks aan. Ze geven meer informatie, en aan het sluiten van de candle kun je zien of de doorbraak van de neklijn echt is.
Een klein trucje dat de winst kan verdubbelen
Soms stijgt de koers na de bevestiging van het patroon door de doorbraak van de neklijn weer en keert ernaar terug. De neklijn, die al weerstand is geworden, wordt nog eens getest.
Hoe je tegen een betere prijs instapt
Het kop-schouderspatroon werkt heel goed, maar ik wil laten zien hoe je op de forexmarkt met technische analyse nog eerder kunt instappen en dus nog meer kunt verdienen.
Hier zijn voorbeelden waarin we veel meer instapsignalen kregen tegen een veel betere prijs (vóór de doorbraak van de neklijn):
Punt 1: Retest van de blauwe kanaallijn + samenvallend met het 61,8%-Fibonacciniveau, stop-loss boven 76,4%: een uitstekend instappunt!
Punt 2: Heb je bij punt 1 niet verkocht, stap dan in bij de retest van de rode trendlijn; let ook op de MACD-divergentie die is ontstaan. De stop-loss blijft hetzelfde.
Punt 3: Stel dat we de instappen met limietorders bij punt 1 en 2 hebben gemist. Dan stappen we in bij de doorbraak van de groene trendlijn.
Punt 4: Doorbraak van de groene en blauwe trendlijn, candles die eronder sluiten, opnieuw een retest van de blauwe lijn van onderaf + alle signalen hierboven voor punt 1, 2 en 3.
Volgens alleen het kop-schouderspatroon waren we bij de doorbraak van de neklijn veel later ingestapt dan op basis van deze signalen. We hadden een slechtere prijs gekregen dan zelfs bij punt 1.
Omgekeerde kop-schouders
Het omgekeerde kop-schouderspatroon komt voor in een dalende trend en wijst op toenemende vraag. In plaats van 3 toppen hebben we 3 dalen:
- Het diepste dal in het midden is het hoofd.
- De twee kleinere dalen aan de zijkanten zijn de schouders.
We openen de positie wanneer een candle voorbij de neklijn sluit. Vóór de doorbraak is de neklijn weerstand, daarna wordt hij steun:
Conclusies
Op de forexmarkt werkt kop-schouders goed, maar als je ook technische analyse toepast, worden je instappen veel winstgevender. Hoe dan ook kan dit patroon veel winstgevende trades opleveren.
Ik heb nog geen betrouwbare indicator voor het Head and Shoulders-patroon in MetaTrader 4 gevonden, dus ik plaats niets van dien aard. Zulke formaties zoek je het best op de goede oude manier: met je eigen ogen.
Videostrategie: het trendomkeerpatroon kop-en-schouders: